Depremde yıkılan spor tesislerimizin ilimiz sporu adına çok büyük kayıp olduğu herkesin kabulü. Hatta bende İlimizi futbolda profesyonel düzeyde temsil eden Adıyaman FK. kulübümüzün amatöre düşme nedenleri arasında maçlarını merkez stadında oynayamamasının da olduğuna inananlardanım.
Yıkılan tesislerimizin yerine insanlarımız nitelik ve nicelik olarak ilimizin yalınız bu gününe değil bazıları belki de 100 yıl hizmet verebilecek tesisler beklerken, konuyla ilgili gelen haberler tam bir hayal kırıklığı yarattı. Gençlik ve Spor Bakanlığıyla Spor Toto Teşkilatı arasında imzalanan ilimize yapılacağı belirtilen tesisler, bırakalım 60-70 yıl ilerisini, bu günün dahi ihtiyaçlarına yetecek yeterlilikte değil.
Özellikle merkeze yapılacağı belirtilen stadyumun eski yerinde ve 10 bin kişi kapasiteli, Kahta’ya yapılacak stadın 3 bin kişi kapasiteli düşünülmesine insanlarımızın itirazı var.
İtirazlarımızı gerekçelendirmek adına, konuyu araştırırken bir yere yapılacak stadın kapasitesi ile alakalı yazılı bir kriter bulamadık. Fakat konuyla alakalı insanların (teknik elemanların-akademisyenlerin-spor adamlarının) çoğunun ortak görüşü ‘Stadın hizmet vereceği yerin (il, ilçe v.b.) nüfusu ile o yörenin futbola olan ilgi düzeyi ve daha önce yapılmış statların yapıldığı yerin nüfusu, stadın yapılış tarihi, kapasitesi ve stat kapasitesinin nüfusu karşılama yüzdeleri veri olarak kullanılıp yeni yapılacak stat kapasiteleri hakkında objektif değerler bulunabilir’ şeklinde oluştu.
Ve stadın yapılacağı yöreyi temsil eden takımın bulunduğu lig, stadyumun konumlandırılacağı yer ve kapasitesinin belirlenmesi açısından bir kriter olamaz, Olmamalı da! Çünkü bugün Süper Ligde olan bir takım birkaç yıl içinde amatöre düşebilir veya bunun tersi de olabilir.
• Biz de ilimiz insanlarının futbola ilgisini Türkiye ortalamasıyla aynı kabul edip (Aslında gözlemlerimize göre Türkiye ortalamasının üzerinde. Çünkü ilgilenecekleri- uğraşacakları sosyal faaliyetler oldukça sınırlı) ona göre değerlendirdik.
Gerek nüfusu baz alarak gerekse statların yapılış tarihi, kapasitesi, kapasitesinin nüfusu karşılama yüzdelerini veri olarak ele alıp yaptığımız bütün kıyaslamalar bizi Adıyaman’a yapılacak stadyumun kapasitesinin minimum 20 bin kişi olmalı sonucuna götürdü ve elde ettiğimiz sonuca bugüne kadar makul ve mantıklı hiçbir itirazda gelmedi.
Diğer bir iddiamız ise; konunun sadece yapılması gündemde olan bir stadyuma indirgemenin eksik-yanlış olacağı şeklindeydi. Stadyumla beraber birçok branş için açık, kapalı spor ve rekreasyon alanları, normal ve engelli otoparkı ve sosyal donatılarıyla entegre bir tesis yapmanın bütün koşullarının oluştuğu şeklinde idi. yıkılan stadyum, yıkılan kapalı spor salonu ve kapalı yüzme havuzu talep ettiğimiz entegre tesisin % 90’ı demek. Bu üç büyük tesise eklenecek maliyeti düşük, açık- kapalı spor ve rekreasyon alanlarıyla bu ile 50-60 yıl hizmet verecek spor kompleksine kavuşmuş oluruz. Böyle bir proje bu ile çok şey katar. Üstelik bunun maliyeti de ciddi bir sorun oluşturmaz; zira yıkılan tesislerimizin arsası bu amaçla kullanılırsa entegre tesisin hepsi yapılır. Ülkemizde bunun örnekleri var.
Bizimde, bu ilde yaşayan insanlarımızın en az % 90 nın’ da en büyük itirazı yeni stadyumun tekrar eski yerinde yapılması fikrine. Konuyla alakalı daha önceki paylaşımlarımızla aslında o fikrin yanlışlığını ortaya gerekçeleriyle koyduk. Bununla beraber konuyla alakalı farklı bir bilimsel çalışmadan yararlanıp derlediğimiz yeni çalışmayı kamuoyuyla paylaşma gereği duyduk.
ADIYAMAN’DA STADYUMUN KONUMU: BİLİMSEL GERÇEKLER VE GELECEK VİZYONU
6 Şubat 2023’te yaşanan deprem, Adıyaman’da yalnızca binaları değil, kentin sosyal ve sportif yaşamını da derinden sarsmıştır. Şehrin kalbinde yer alan stadyumun yıkılması, hepimizi derinden üzmüş; ancak aynı zamanda geleceğe dair önemli bir fırsatın da kapısını aralamıştır. Bugün, Adıyaman’a yapılacak yeni stadyumun nerede konumlanacağı sadece sportif değil, aynı zamanda şehircilik, ulaşım ve toplumsal yaşam açısından stratejik bir karar niteliğindedir.
Bu noktada bilimsel veriler bize yol göstermektedir. Trakya Üniversitesi’nde (Mimar) Doğan Durgun tarafından hazırlanan “Türkiye’de Sporun Gelişimi ve Değişen Kullanıcı Gereksinimlerini Karşılayıcı Yönde Modern Stadyum Yapılarının Temel Planlama Özellikleri” başlıklı tez (2007), stadyumların konumlandırılmasında dikkate alınması gereken çok sayıda ölçütü ayrıntılı şekilde ortaya koymuştur.
Stadyumların Konumlandırılmasında Bilimsel İlkeler
Durgun (2007), stadyumların kent merkezinde konumlandırılmasının uzun vadede ciddi sorunlara yol açtığını belirtmektedir. Çalışmada şu hususlar özellikle vurgulanmaktadır:
Ulaşım Hatlarıyla Uyum: Stadyumların kara ve hava ulaşım hatlarına yakın olması büyük önem taşır. Bu sayede seyircilerin geliş-gidişleri kolaylaşır, şehir içi trafik yükü hafifler.
Şehir Merkezinde Sıkışma Sorunu: Geçmişte şehir dışında planlanan stadyumların, zamanla kentleşmenin etkisiyle şehir merkezlerinde sıkışıp kaldığı görülmüştür. Bu durum, şehre yük bindirmekte, hem ulaşımı hem de şehir planlamasını olumsuz etkilemektedir.
Şehir Çeperi Tercihi: Nazım imar planlarında stadyum için ayrılacak alanların şehir merkezlerinden uzak, şehri çevreleyen ulaşım aksları üzerinde olması gerektiği özellikle belirtilmiştir.
Seyirci Konforu ve Güvenlik: Stadyumun konumu, yalnızca ulaşım değil, seyircilerin güvenliği ve maç deneyiminin kalitesi açısından da belirleyici bir unsurdur.
Durgun’un (2007) çalışmasında yer alan şu tespit, bugün Adıyaman için büyük anlam taşımaktadır:
“Şehir imar planlarında düşünüldüğünde olması gereken en önemli kriter stadyum yapısının şehir merkezlerinden uzak, şehri çevreleyen ring yolunun üzerinde uygun bir yerde konumlandırılmasıdır.”
Adıyaman Özelinde Değerlendirme
Ring yolu; bir alanı çevreleyen başlangıç ve bitiş noktası aynı yer olan ve birçok yolla bağlantısı olan yoldur. Ring yolunda otobüs, minibüs gibi toplu ulaşım araçları taşıma yapabildiği gibi, raylı sistemlerle ulaşımda yapılabilmekte. Adıyaman’da henüz raylı sistemle ulaşım yok. Maç günleri bu ihtiyaç dolmuş ve otobüs seferlerinin artırılması ile kolayca çözülebilmekte. Şehrin çeperinde yapılacak yeni stadyum, raylı sisteme olan ihtiyacı da artıracak, dolayısıyla artan talep raylı sistem inşasını hızlandıracaktır.
Merkeze yapılacak bir stadyumun doğuracağı sorunlar çok açıktır:
Trafik yoğunluğu artacak, şehir içi ulaşım aksları kilitlenecektir.
Otopark sorunları kronik hale gelecek, çevre mahallelerde yaşam kalitesi düşecektir.
Şehrin büyüme ve gelişme alanları kısıtlanacaktır.
Oysa şehrin çeperine yapılacak modern bir stadyum, ulaşım akslarıyla desteklendiğinde:
Trafiği rahatlatacak,
Yeni ulaşım yatırımlarını (raylı sistem gibi) tetikleyecek,
Şehrin gelecekteki büyüme planlarıyla uyumlu olacaktır.
Durgun (2007), stadyumların yalnızca spor müsabakaları için değil, yılın her gününde yaşayan, çok amaçlı kullanım alanlarına sahip yapılar olarak tasarlanması gerektiğini de vurgulamaktadır. Bu bakış açısıyla düşünüldüğünde, Adıyaman’a yapılacak yeni stadyum; konserlerden fuarlara, sosyal etkinliklerden ulusal organizasyonlara kadar şehrin kültürel yaşamına da ev sahipliği yapabilecektir. Ancak bunun için alan genişliği, ulaşım imkânları ve şehir planlamasıyla uyumlu bir konum seçimi şarttır.
Sonuç: Bir Spor Tesisi Değil, Geleceğin Yatırımı
Adıyaman’ın yeni stadyumu, sıradan bir inşaat değil, şehrin geleceğini şekillendirecek bir yatırımdır. Bugün alınacak karar, önümüzdeki 50–60 yılın Adıyaman’ını belirleyecektir. Bilimsel veriler ve uluslararası örnekler göstermektedir ki, bu stadyumun en doğru yeri şehir çeperidir.
Kamuoyuna ve karar vericilere çağrımızdır:
Adıyaman’ın geleceğine sahip çıkalım. Dünyanın her yerinde, stadyumları bizim gibi şehir merkezlerine sıkışmış yerlerin ilgilileri, sağlam statlarını yerleşim merkezlerinin dışına taşımanın yollarını ararken, biz yıkılan stadımızı tekrar şehir merkezine yapma gibi bir tarihi yanlışa düşmeyelim.
Resim bu kadar net iken yanlışta ısrar Sn. Mahmut TEKİN ‘in dediği gibi bu ile ihanet olur.
Yeni stadyumu, bilimsel bulguların ışığında, şehrin çeperine konumlandıralım. Böylece hem sporun, hem ulaşımın, hem de kentleşmenin geleceğini güvence altına alalım.
Kimse merkez dışına yapılacak entegre bir tesisin ulaşım sorununu abartmasın. Bu sorunların çok kolay aşıldığını yaşıyoruz, görüyoruz. Merkezdeki statlardan kaynaklı sorunların yanında ulaşım sorunu, sorun bile sayılmaz, hatta kimse yer temini veya maliyeti bahane edip insanlarda yanlış algı oluşturmasın. Devlet isterse bunları çok kolay çözer. Bunların kamu yararına üreteceği faydalar maddiyatla ölçülemeyecek kadar kıymetli.
Bugün stadyum ile ilgili alınacak her karar ve atılacak her imza, yarın gençlerimizin hayalini ya büyütecek ya da heba edecek. Çünkü, bu stat sadece taşla, betonla değil; umutla, vizyonla ve sorumlulukla inşa edilmelidir.
Unutmayalım: Bu yalnızca bir stadyum meselesi değil, Adıyaman’ın yarınlarına bırakılacak bir miras meselesidir. Adıyaman’da merkezdeki yerinde yapılacak 10 bin kişi kapasiteli bir stat bu ilin geleceğine telafisi çok zor bir yanlışı miras olarak taşıyacak. Belki de 100 yıl burada yaşayacak insanlar, doğru bir yerde konumlandırılmış entegre bir spor tesisinin bir çok kazanımından mahrum kalıp, bu yanlış mirastan kaynaklı sorunlarla boğuşacak.
Biz halkında en az % 90’nının taraf olmadığı bu yanlışta ısrar edilmeyeceğine olan inancımızı koruyoruz.
Kaynak:
Durgun, D. (2007). Türkiye’de Sporun Gelişimi ve Değişen Kullanıcı Gereksinimlerini Karşılayıcı Yönde Modern Stadyum Yapılarının Temel Planlama Özellikleri. Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Edirne.
m.nurisever@hotmail.com