6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler, Malatya’da binlerce yapının hasar görmesine neden olurken, kentin tarihi dokusu da büyük ölçüde etkilendi. Depremin ardından geçen yıllara rağmen Yeşilyurt ilçesinin eski merkezinde bulunan tarihi yapılar, restorasyon ve yeniden ayağa kaldırılmayı bekliyor.
Bir zamanlar Malatya’nın kültürel ve turistik açıdan öne çıkan noktalarından biri olan tarihi merkez, geçmişte sahip olduğu hareketliliği ve canlılığı bugün arıyor. Eski konakların sıralandığı, geleneksel mimarinin izlerini taşıyan sokaklar; müzeleri, butik işletmeleri, restoranları ve ziyaretçilere sunduğu farklı deneyimlerle kentin önemli cazibe merkezleri arasında yer alıyordu.
Ancak depremle birlikte bu tarihi dokunun önemli bir bölümü zarar gördü. Bazı yapılar yıkılırken bazıları ağır hasar alarak kullanılamaz hale geldi. Aradan geçen zamana rağmen bölgedeki birçok tarihi yapının hâlâ eski haline kavuşturulamaması, kültürel mirasın geleceğine ilişkin endişeleri de beraberinde getiriyor.
Bir Zamanlar Ziyaretçilerin Uğrak Noktasıydı
Yeşilyurt’un eski merkezindeki tarihi sokaklar, yalnızca mimari özellikleriyle değil, kültür ve sanat alanında da önemli bir geçmişe sahip. Deprem öncesinde bölgede yaklaşık yedi yıl boyunca faaliyet gösteren çeşitli müzeler, ziyaretçilerin ilgisini çekiyordu.
Sinema Müzesi, Fotoğraf Makinesi Müzesi ve farklı temalarda hazırlanan kültürel alanlar, bölgeyi sıradan bir tarihi sokak olmaktan çıkararak ziyaretçilerin geçmişe yolculuk yapabildiği önemli bir noktaya dönüştürmüştü.
Bölgeye gelen ziyaretçiler, müzeleri gezmenin yanı sıra geleneksel lezzetleri deneyimleme ve tarihi atmosfer içerisinde vakit geçirme imkânı da buluyordu. Kayısı çekirdeği kahvesinin hazırlandığı işletmeler, butik oteller, restoranlar, fırınlar ve çeşitli sosyal alanlar, tarihi merkezin ekonomik ve turistik hareketliliğine katkı sağlıyordu.
Özellikle hafta sonları ve tatil dönemlerinde yoğun ziyaretçi ağırlayan bölge, Malatya'nın kültürel değerlerini tanıtması bakımından da önemli bir işlev üstleniyordu.
MasterChef'ten Sinema Filmlerine Kadar Birçok Yapıma Ev Sahipliği Yaptı
Tarihi sokakların tanınırlığını artıran unsurlardan biri de televizyon programları ve sinema filmlerine ev sahipliği yapması oldu. MasterChef Türkiye programının çekimlerinin gerçekleştirildiği bölge, bu sayede Türkiye genelinde geniş kitleler tarafından tanındı. Tarihi mimarisi, taş yapıları ve geleneksel sokak görünümüyle dikkat çeken merkez, televizyon ekranlarında da yer buldu.
Bunun yanı sıra Sermiyan Midyat'ın da aralarında bulunduğu sinema dünyasından isimlerin çekim gerçekleştirdiği bölgede, farklı sinema projeleri hayata geçirildi. Zeloğa ve Dedemin Fişi gibi yapımların da çekimlerine ev sahipliği yapan tarihi sokaklar, geçmişte birçok film ve televizyon projesiyle izleyicilerin karşısına çıktı.
Bu yönüyle bölge, yalnızca Malatya'nın değil, sinema ve televizyon dünyasının da dikkatini çeken özel mekânlardan biri haline geldi.
Ancak deprem sonrasında yaşanan yıkım, tarihi sokakların bu özelliğini de büyük ölçüde ortadan kaldırdı. Bir zamanlar kameraların, ziyaretçilerin ve turistlerin bulunduğu sokaklarda bugün hasarlı yapılar ve restorasyon bekleyen tarihi konaklar öne çıkıyor.
Tarihi Konak Her An Yıkılma Tehlikesiyle Karşı Karşıya
Bölgedeki en dikkat çekici sorunlardan biri ise Kaymakamlık konutunun karşısında bulunan tarihi konak.
Depremde ağır hasar aldığı ve yapının bir bölümünün yıkıldığı görülen tarihi konak, mevcut haliyle tehlike oluşturuyor. Gün içerisinde yüzlerce aracın geçiş yaptığı cadde üzerinde bulunan yapı, hem sürücüler hem de bölgeden geçen vatandaşlar açısından risk taşıyor.
Tarihi konağın çevresinde yeterli güvenlik önlemlerinin alınmadığı görülürken, yapının etrafında koruma bariyerleri veya güvenlik şeritlerinin bulunmaması dikkat çekiyor. Her an yıkılabilecek görüntüsü veren konağın bulunduğu noktada vatandaşların günlük yaşamlarına devam etmesi ise olası bir tehlikeye davetiye çıkarıyor.
Böylesine yoğun kullanılan bir caddede bulunan tarihi yapının çevresinin güvenlik altına alınması, olası kazaların önüne geçilmesi açısından önem taşıyor.
Restorasyon Beklentisi Tel Örgüyle Sınırlı Kaldı
Bölgedeki bazı tarihi yapıların restorasyona alınacağı yönünde çalışmaların gündeme geldiği belirtilirken, vatandaşların beklentisi somut adımların bir an önce atılması.
Ancak tarihi yapıların çevresinde tel örgü çekilmesinin dışında gözle görülür bir çalışma yapılmaması, bölgenin geleceğine ilişkin soru işaretlerini artırıyor.
Özellikle tarihi dokunun korunması, hasarlı yapıların güvenli hale getirilmesi ve restorasyon çalışmalarının hızlandırılması gerektiğine dikkat çekiliyor.
Deprem sonrasında zarar gören tarihi yapıların yalnızca fiziksel olarak ayakta tutulması değil, geçmişten günümüze taşıdıkları kültürel değerlerin de korunması gerekiyor. Çünkü bu yapılar, geçmişin mimari özelliklerini yansıtmanın ötesinde, Malatya'nın sosyal yaşamına, kültürüne ve hafızasına da tanıklık ediyor.
Malatya'nın Kültürel Hafızası Yeniden Hayat Bulmayı Bekliyor
Yeşilyurt'un eski merkezi, deprem öncesinde müzeleri, tarihi konakları, sinema çekimleri, yöresel lezzetleri ve turistik işletmeleriyle Malatya'nın öne çıkan ziyaret noktalarından biriydi.
Bugün ise aynı sokaklarda deprem izleri hâlâ silinmiş değil. Tarihi yapılar onarılmayı, müzeler yeniden açılmayı, bölge eski hareketliliğine kavuşmayı bekliyor.
Depremin dördüncü yılına yaklaşılırken tarihi mirasın korunması konusunda atılacak adımların daha fazla gecikmemesi gerektiği ifade ediliyor. Özellikle yıkılma tehlikesi bulunan yapıların çevresinde acil güvenlik önlemlerinin alınması, ardından bilimsel esaslara uygun restorasyon çalışmalarının başlatılması bekleniyor.
Malatya'nın geçmişini geleceğe taşıyan tarihi sokakların sessizliğe ve bakımsızlığa terk edilmesi, yalnızca birkaç yapının kaybedilmesi anlamına gelmiyor. Aynı zamanda kentin kültürel hafızasının, turizm potansiyelinin ve geçmişten gelen değerlerinin de zarar görmesi anlamına geliyor.
Bir zamanlar yüzlerce ziyaretçiyi ağırlayan, filmlere ve televizyon programlarına ev sahipliği yapan Yeşilyurt'un tarihi merkezi, şimdi yeniden ayağa kaldırılacağı günü bekliyor.
Haber: Celil Kocataş