Hafta sonumuzu tarihi yerlerimizi, ata diyarlarımızı gezip yerinde görmek istedik. Yakın dönem tarihimize canlı tanıklık yapmış, geçmişin acı, tatlı, zor dönemlerini görmüş, yaşı ilerlemiş yaşayan canlı tarihi hafızalarımızı konuşturarak geçmişe ayna tutmalarını istedik. Bizlere bu konuda yoldaşlık eden köylümüz başta Ahmet KUŞTEPE ve Sinan KUŞTEPE'ye teşekkür ederim.
Samsat, ilk insanlığın görüldüğü ve bağları Mezopotamya'ya kadar dayanan Eski Kommagene Krallığının mirası, İlk Çağda Roma'ya bağlıyken M.S. 2. yüzyıllarda yaşamış filozoflarından hiciv ustası, söz ustası Samsatlı Lukianos'un doğduğu bölge. Hz. Ömer (ra) döneminde Miladi 638 yılında İslamiyet ile buluşan Sahabe Safvan bin Muattal (ra)'nın diyarı.
Emeviler, Abbasiler, Eyyubiler, Selçuklular ve Osmanlı dönemlerinde farklı İslam devletlerinde zamanla hâkimiyet unsurlarının el değiştirdiği bölgemiz.
Bölgesel tarihçilikte herkesin kendi yaşadığı coğrafyanın tarihi hafızasını her zaman canlı ve diri tutması gerektiğini düşünüyorum.
Eski Samsat’ın İzinde
İnanca göre Hz. Âdem (as)'ın cennetten çıkarıldıktan sonra yeryüzüne ilk olarak Sri Lanka’daki Adem Tepesi’ne indirildiğine inanılmaktadır. Bir görüşe göre de Cebrail (as) adındaki melek Hz. Âdem (as)'ı teknik olarak yönlendirir ve hububatları ilk kez toprağa ekip biçmeyi Harran’da öğretir. Yeryüzünde çoğalma, yeryüzünü onarma ve düzenleme çabası da bu şekilde yayılır gider. Tarih boyunca insanoğlunun yeryüzündeki ilk yerleşim yerlerinin “Su hayattır” ilkesi gereği su ve nehir kenarları olduğu şüphe götürmez bir gerçektir.
Fırat Nehri’nin coğrafi olarak oluşum süreci zaman olarak tam kestirilemez ise de Adıyaman, Samsat ve Malatya ili Fırat kıyılarındaki bazı höyüklerde 1975-1979 yıllarında başlanan kazı çalışmalarıyla tarihlerin M.Ö. 10.000 ile 9.000 ve 7.500’lü yıllarına tekabül ettiği tespit edilmiştir. Fransa Lyon kentinden Prof. Dr. Jacques Cauvin başkanlığında Malatya Fırat kıyılarında 1979’da yapılan ve ilk tarım faaliyetlerinin yapıldığı ve en eski yerleşimin tespit edildiği “Cafer Höyük” kazısıdır.
İlk kazı çalışmalarına Adıyaman Samsat İlçesi Kovanoluk (Kürtçe: Biriman) Köyü ile Uzuntepe (Kürtçe: Selik Köyü) arasında ortaya çıkarılan Gritille (Tille) Höyük’te 1975-77 yıllarında yapılan kazı çalışmalarıyla başlanmıştır. Adıyaman Samsat ilçemizdeki Gritille (Tille) Höyük’te M.Ö. 7.600-6.500 yıllarına ait yerleşimlerin de olduğuna dair bulgular ortaya çıkarılmıştır.
Bir diğeri de Neolitik döneme kadar da giden yerleşim yeri olarak Eski Samsat'taki Heyas Höyük’tür. Şu anda isimleri okunan bu tarihi miras ve kültür merkezlerimiz maalesef barajın serin suları altında bırakılarak kaderine terk edilmiş ve bir bölgenin tarih hafızası adeta yok olmaya mahkûm edilmiştir.
Medeniyetlerin doğuş merkezleri olan Mezopotamya ve Göbeklitepe’deki benzer insan ve hayvan idollerin, heykelciklerin ve inanç kültü eserlerinin Samsat’ta yapılan kazılar sonucu ortaya çıkarılan höyüklerde de bulunması bir tesadüf eseri olamaz. Birbirlerine yakın konumlarda bulunan bu medeniyet merkezleri arasında bir kültürel bağın olduğu, kazılar sonucu ortaya çıkarılan arkeolojik buluntularla kanıtlanmaktadır.
Bölgemizde kazı sonuçlarıyla ortaya çıkarılan bu kültür miraslarının baraj sularının altında kalması ya da bırakılması, köklü bir geçmişin ve medeniyetin de yok oluş sürecindeki trajediyi ortaya koymaktadır.
nihatagir002@gmail.com