İnsan; duygu, düşünce ve davranıştan ibarettir. Bunlara rengini veren ise yaşadığı toplumun kültürel yapısıdır. Burada kültür nedir, nasıl oluşur, nasıl devam eder, neye dayanır, merkezinde ne vardır ve neleri içine alır gibi kültür ile alakalı meselelere girecek değiliz. Asıl üzerinde durmak istediğimiz nokta, kültürün özgürlüğümüzü etkileyip etkilemediğidir.
Bizi ilgilendiren şey bu noktada kabullerimizdir. Bunların ne kadarı kültürel ve ne kadarı özgün bir şekilde bize aittir? Kabullerimiz kültürelse tutsağız, bize aitse özgürüz diye bir tespit yapabiliriz. Bunun ispatı hayatın içinde aşikârdır. İnsan kitleleri, bulundukları coğrafyaya bağlı olarak o coğrafyanın dini, ideolojik veya felsefi olan kültürel izlerini taşırlar. Bu da gösteriyor ki insan kabulleri, kuşatılmış oldukları kültürel dinamiklerle oluşuyor.
Genel olarak özgür müyüz!? Hayır!!! Kabullerimiz aslında bize ait değil. Çünkü özgürce sahiplendiğimizi sandığımız kabuller, dışarıdan bize enjekte/empoze edilmiş kabullerdir.
Oysa her insan kendi yolculuğunu kendisi yapmalı. Limanlarını kendisi seçmeli. Başka bir limana gitmesi gerektiğine de kendisi karar vermelidir. Bunu başarabildiği zaman kendi hayatını yaşamış olur. Bunun adı da özgürlüktür. Aksi hâlde başkalarının hayallerinin malzemesi durumuna düşer. İnsana yakışmayan ve insan harcayan zelil bir durumdur bu.
Böyle bir durum tespitinden sonra şöyle bir soru önem arz eder: İnsan, içinde doğup büyüdüğü, içinde yaşadığı, kodlarıyla kodlandığı kültürü aşabilir mi? Aşabilirse kimler ve nasıl aşar?
Kendi kültürünü aşabilmek mümkündür ama realitede bunu çok az kimse yapabilir. Bunu yapmaya karar vermede iki temel durum gerekir: Farkındalık ve acı.
Sahip olduğu kabullerle varlığı çelişkisiz ve yeterli olarak izah edemediğiyle yüzleşenlerde, kendi kabullerine yönelik bir farkındalık oluşur. Farkındalık tek başına yeterli değildir. Paralelinde acı duyması lazım. Yaşadığı kültürel kuşatmanın onu rahatsız etmesi, ruhunu ve tüm varlığını bir kıskacın içindeymiş gibi hissetmesi lazım. Etrafındaki çitler onu rahatsız etmeli, tüm benliğinde bir acı duymalı insan. İşte o acı, değişimin temel dinamiğidir. Acı çeken, acısını dindirmeye yönelik bir yolculuğa çıkar. Bazen acıdaşlarla, bazen de tek başına. Bir müddet üşür ama artık gerekirse bütün kabullerini geride bırakmaya yönelik bir yolculukta mesafe almaya başlar. Kabuğunu kırmıştır artık. İşte kültürel kabuğunu kırabilenler bunlardır. Bunlar da ne kadar azdır.
Bu yolculuğun beraberinde ulaştığımız sonuçlar bizimdir artık. Ancak o zaman hayatı kendi adımıza yaşayabiliriz. Sonuçlara kendimiz ulaşırsak, bu hem kalıcı olur hem de her durumda izah edebiliriz. Çünkü bedel ödediğimiz bir şeydir bu. Zaman içerisinde bize ait şeylerin değişmesi gerekiyorsa, yine bize ait olan yerini alır.
ayselozdemir063@gmail.com