Bedenin ihtiyaçları insanı oluşturan diğer unsurları hareketlendirerek kendisi için lazım olanı almaya çalışır. Ruh ve iradenin veya nefsin bedenden bağımsız olduğu düşünülse de aslında böyle değildir. İnsanın hayatta kalmasını sağlayan ya da hayatla mücadelesini sağlayan bilgiye ulaşmasında bedenle bağlantılı olan duyu organları olmasa insan bilgiye ulaşamaz. Örneğin göz bir şeyi görür gördüğünü akla iletir, akıl gözün gördüğünü biçimlendirir, sonra ona bir ad verir. Daha sonra insan yeniden bu şey ile karşılaşsa önceden bu şeyi biçimlendirdiği için onu tanımış olur. İşte aklın o şeyi biçimlendirmesi bilgidir.
Diğer tüm duyularda aynen bu özellikte çalışır. Bir cisme dokunarak derinin o cismin yapısının yumuşak sert veya sıvı olduğunu akıl belli deneyimler sonucunda o cismin yapısına karar verir. Yani cismin mahiyetini akıl daha önceki deneyimleri ile karşılaştırma yaparak karar verir. Buradan anlaşılacağı üzere bilgi aklın deneyimleri sonucunda oluşmaktadır. O halde bilgi duyu organlarının algılaması ve aklın deneyimlemesi sonucu ortaya çıkıyor.
Eğer bilgi insanda mevcut olmazsa insan hayatta muvaffak olamaz. Eğer akıl olmazsa duyu organlarının görmesi, duyması, hissetmesi aklın yolu ile deneyimlenmeyecek ve bilgi oluşmayacaktır. Görülen görülecek, duyulan duyulacak fakat akıl tarafından biçimlendirilmediği için bir anlam ifade etmeyecektir. Örneğin duyduğumuz bir çığlık sesi veya bir yere çarpan bir kişinin çıkarmış olduğu acı sesi gibi sesleri hangisinin acıyı ifade ettiğini, hangisinin ise tehlikeyi, korkuyu ifade ettiğini anlamayız. Duyduğumuz sesleri, gördüğümüz nesneleri v.s akıl bunları önceden deneyimleyerek hepsini ayrı ayrı tanımlayarak bilgiyi oluşturur. Bu bilgi de hayatımızda neye, nasıl tedbir alacağımızı öğretir.
Bazı bilgiler daha önceden başka akıllar tarafından tecrübe edilmiş şekilde hazır bulunur ve insan bu bilgileri hazır olarak alır ve kullanır. Bazı bilgilere de kişi eklemeler yaparak yeni bilgiler oluşturur. Taşların arasına herhangi bir şey koymadan dizilen duvar bir bilgi ise arasına harç koyarak daha sağlam olacağını düşünerek örülen duvar oluşturulmuş bir bilgiye yapılan ekleme bir bilgidir.
Bazen de doğru olarak bildiğimiz bilgiler yanlış olabiliyor veya yanlış olarak bildiğimiz bilgiler doğru olabiliyor; misal genel olarak piyasada küçük bir su şişesi kapağının sola çevrilmesi sonucu açılması veya bir cıvatanın sağa döndürüldüğünde sıkışması, sola çevrildiğinde açılması genel olarak doğru bilgidir. Şayet bu su şişesinin kapağı tam tersi sola değil de sağa açılsa veya cıvatamız sağa sıkışmasa da sola çevirdiğimizde sıkışıyorsa doğru bildiğimiz bilgi yanlış bilgi olur. İşte akıl bu su şişesinin kapağının sola değil de sağa çevrildiğinde açıldığını idrak ettiğinde bunu kaydederek her kapağın sola çevrilerek açılabildiği bilginin yanlış bir bilgi olduğunu su şişesi kapaklarının bazen de olsa sağa da açılabileceğini not ederek yeni bir bilgi üretmiş olur.
fahrettinsahin022@gmail.com