Bugün Evrensel Gazetesi‘nde yayımlanan “Hindistan’da ‘hamam böcekleri’ isyanı” başlıklı haberi okurken aklıma Franz Kafka’nın Dönüşüm romanı geldi. Haberde doğrudan Kafka’dan söz edilmiyordu. Ancak “hamam böceği” metaforu beni, yüz yılı aşkın bir süre önce yazılmış o unutulmaz esere götürdü.
Kafka’nın Dönüşümünde Gregor Samsa bir sabah kendisini dev bir haşereye dönüşmüş olarak bulur. Aslında dönüşen yalnızca bedeni değildir; toplumun ona bakışı da değişmiştir. Çalışabildiği sürece ailesinin gözünde değerli olan Gregor, artık bir yük olarak görülür. Kafka’nın anlattığı, insanın nasıl yabancılaştırıldığı ve değersizleştirildiğidir.
Hindistan’daki gençlerin kurduğu “Hamam Böceği Halk Partisi” ise aynı metaforu tersinden okuyor. İşsizlik, sınav skandalları ve gelecek kaygısı yaşayan gençler, kendilerine yöneltilen küçümseyici dili sahiplenerek onu bir direniş sembolüne dönüştürüyor. Hakaret olarak kullanılan bir benzetme, dayanışmanın ve itirazın adı oluyor.
Belki de burada asıl dikkat çekici olan, bir edebiyat metaforunun günümüz siyasetinde yeniden hayat bulmasıdır. Kafka’nın böceği sessizliğin, yalnızlığın ve dışlanmanın simgesiydi. Hindistan’daki “hamam böcekleri” ise sessiz kalmayacaklarını ilan ediyor. Yüzyıl önce odasına hapsedilen Gregor Samsa’nın yerine, bugün meydanlara çıkan gençler var.
Edebiyatın gücü tam da burada ortaya çıkıyor. Büyük eserler yalnızca yazıldıkları dönemi anlatmaz; farklı zamanlarda ve farklı coğrafyalarda yeniden anlam kazanır. Kafka’nın yarattığı yabancılaşma duygusu, bugün milyonlarca gencin yaşadığı güvencesizlik, işsizlik ve gelecek kaygısıyla yeniden karşımıza çıkıyor.
Elbette Hindistan’daki hareketin doğrudan Kafka’dan ilham aldığını söylemek mümkün değil. Böyle bir bilgi de bulunmuyor. Ancak okurun zihninde kurduğu çağrışım, edebiyatın toplumsal olayları anlamamıza nasıl katkı sunduğunu gösteriyor. Çünkü bazen bir gazete haberi, bizi yeniden bir romana götürür; bazen de bir roman, bugünün haberlerini daha derinlikli okumamızı sağlar.
Belki de bu yüzden Kafka hâlâ bizim çağdaşımızdır. Çünkü insanı “böcekleştiren” koşullar değişse de, insanın onurunu koruma mücadelesi hâlâ devam ediyor. Hindistan’daki gençlerin meydanlarda yükselen sesi de, Gregor Samsa’nın odasından yükselmeyen çığlığını yıllar sonra bize yeniden hatırlatıyor.
ahmet.a02@gmail.com
