Besni’nin can damarı olan tarımsal alandaki potansiyeline dikkat çekerek gelişmesine katkı vermek üzere yaptığım araştırmayı bilginize sunarım.
Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı ortalama çiftçi sayısı 5.500 ile 6.000 arasındadır. Akademik çalışmalara ve veri tabanlarına yansıyan son spesifik ilçe raporlamalarında Besni İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün sistemine doğrudan kayıtlı 5.575 aktif üretici tespit edilmiştir, kayıtlara yansımayan verilere göre 7 bin kişilik bir üretici ordusundan söz edebiliriz. Coğrafi ve demografik analizlere göre Besni ilçe halkının yaklaşık %65'i geçimini doğrudan veya dolaylı olarak tarımsal faaliyetlerden sağlamaktadır.
Bazı coğrafi kaynaklarda 1.330 kilometrekare veya 1.327 kilometrekare olarak da geçen Adıyaman'ın Besni ilçesinin yüzölçümü yaklaşık 1.235 kilometrekaredir. İlçede tapulu ve resmi kayıtları bulunan alanlardan 578,953 kilometrekaresinde yani genel toplamın yüzde 43.5’ini kapsayan 578.953 dekarında 38 farklı ekonomik gelir getiren tarımsal ürün yetişiyor.
Besni’nin can damarı olan tarımsal alandaki potansiyeline dikkat çekerek gelişmesine katkı vermek üzere yaptığım araştırma sonucu elde ettiğim veriler şöyle:
TARLA BİTKİLERİ
* Buğday (Ekmeklik-Makarnalık) (111.350 dekar)
* Arpa (Biralık-Yemlik) (77.900 dekar)
* Mısır I. ve II. Dane (35.000 dekar)
* Nohut (45.000 dekar)
* Mercimek (Kırmızı) (5.500 dekar)
* Tütün (12.000 dekar)
* Yonca-Mürdümük-Fiğ vb. (Yeşil Ot) (280 dekar)
* Pamuk (25.000 dekar)
* Patates (1.038 dekar)
* Susam (56 dekar)
MEYVE VE BAĞ ÜRÜNLERİ
* Armut (200 dekar)
* Elma (Golden-Starking-Diğer) (365 dekar)
* Erik (61 dekar)
* Kayısı (100 dekar)
* Kiraz (337 dekar)
* Şeftali (15 dekar)
* Zeytin (Yağlık) (11.400 dekar)
* Zeytin (Sofralık) (2.550 dekar)
* Antep Fıstığı (194.500 dekar)
* Ceviz (3.800 dekar)
* Badem (22.300 dekar)
* İncir (150 dekar)
* Dut (30 dekar)
* Nar (350 dekar)
* Üzüm (Bağ) (20.100 dekar)
* Trabzon Hurması (420 dekar)
SEBZE ÜRÜNLERİ
* Biber (2.800 dekar)
* Domates (1.117 dekar)
* Hıyar (Sofralık) (47 dekar)
* Karpuz (3.365 dekar)
* Kavun (1.245 dekar)
* Patlıcan (88 dekar)
* Soğan (Taze) (17 dekar)
* Soğan (Kuru) (107 dekar)
* Sarımsak (Taze) (57 dekar)
* Sarımsak (Kuru) (107 dekar)
* Marul (157 dekar)
* Bamya (44 dekar)
TABLODA ÖNE ÇIKANLAR
Tablodaki alan büyüklüklerine göre Besni tarımında özellikle Antep fıstığı (194.500 dekar), buğday (111.350 dekar), arpa (77.900 dekar), nohut (45.000 dekar), mısır (35.000 dekar), pamuk (25.000 dekar) ve üzüm (20.100 dekar) geniş alanlarda yetiştirilen ürünler olarak öne çıkıyor.
Özet olarak Besni çiftçisi söz konusu ürünlerden elde ettiği gelirle yaşıyor ve mevcut potansiyelinin sadece yüzde 43.5’ini kullanabiliyor. Edindiğim bilgiye göre Tarımsal Üretimin Planlanması Kurulu tarafından tüm yurtta olduğu gibi Besni’de de periyodik bir sistemle tarla bitkileri ile sebze üretiminde yönlendirme yapılıyor. İlçede konutların bahçeleri, tapusuz araziler ve/veya hazine arazilerinde yapılan üretimi de eklersek ilçede mevcut potansiyelin ancak yüzde 50’sini üretimde kullandığımız tahmin ediliyor.
İLÇE İKLİMİNİN TARIMSAL ÜRETİME ETİKİSİ
Akademik ve resmi kaynaklara göre ilçede Karasal İklim ile Akdeniz İklimi arasında geçiş özelliği gösteren "bozulmuş Akdeniz iklimi" hüküm sürüyor. İlçe; Akdeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin iklimsel kavşak noktasında yer alır.
Besni'nin iklimsel durumuna dair öne çıkan temel özellikler de şunlardır:
GENEL MEVSİM ŞARTLARI
Yaz Mevsimi: Yazlar genellikle sıcak ve kurak geçer. Ancak sahip olduğu 1.050 metrelik ortalama rakım nedeniyle, çevre ilçe ve illere (Gölbaşı ve Kâhta hariç) kıyasla yaz geceleri daha serin bir havaya sahiptir.
Kış Mevsimi: Kışlar soğuk, sert ve bol yağışlıdır. Kar yağışları özellikle ocak ve şubat aylarında yoğunlaşır; karın yerde kalma süresi uzundur ve yüksek kesimlerde kar kalınlığı zaman zaman 1 metreyi bulabilir.
BARAJ ETKİSİ VE NEM ORANI
Atatürk Barajı Etkisi: Bölgeye inşa edilen Atatürk Barajı sonrasında Besni'nin mikroklimasında hissedilir bir değişim yaşanmıştır.
Mikroklima Değişimi: Baraj gölünün etkisiyle ilçedeki havanın nem oranı ve yıllık yağış miktarı artmış, eski sert karasal kış soğukları bir miktar yumuşamıştır. Yıllık ortalama yağış miktarı Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve akademik verilere göre 565 mm ile 704 mm arasında değişkenlik gösterir.
BİTKİ ÖRTÜSÜ VE TARIMA ETKİSİ
Zeytin ve Antep Fıstığı: Akdeniz ikliminin ilçedeki en büyük kanıtı, özellikle güney köy ve beldelerinde zeytin tarımının yapılabilmesidir. Aynı zamanda bu geçiş iklimi, dünyaca ünlü Besni Üzümü ve Antep fıstığı yetiştiriciliği için en ideal hava şartlarını sunar.
Doğal Örtü: Yüksek kesimlerde yer yer meşe ormanları bulunurken, tarım yapılmayan alanlar tipik Akdeniz çalı topluluğu olan makiler ve meralardan oluşur.
SONUÇ
Bu verilere göre daha planlı, özellikle kooperatifleşerek, ilçe için ürünleri mevsimine göre pazarlayacak açık arttırmaları da sağlayacak Borsa’nın kurulmasıyla mevcut potansiyelini daha yüksek rakamlara ulaştırmak mümkün. Söz konusu oluşumlar sağlandıktan sonra Tarım ve Orman Bakanlığı’nın uzmanlarının gözetiminde şimdilik “geçimini ancak”, “kıt kanaat” sağlayan Besni’de son yıllarda yaşanan don, dolu, buzlanma, kuraklık veya istisnai de olsa bu yıl yaşanan aşırı yağışların verebileceği afetsel zararların dışında gerçek manada il ve ülke ekonomisine de katkı verecek potansiyel görülüyor. İlgili ve yetkililerin dikkatine arz ederim.
m.emindanis@hotmail.com