Hukuk ve Demokrasi

Hukuk ve demokrasi kavramı iki farklı dilden alınmış kelimelerdir. Hukuk kelimesi Arapçadan gelmekte olup, hak kelimesi kökeninden gelmektedir. Demokrasi ise Yunancadan gelmekte olup 'demos' (halk) ve 'kratos' (otorite) bu iki sözcüğün bileşimiyle meydana gelmektedir. Demokrasi kavramı ve yönetim şekli olarak halkın yönetimde söz sahibi olması günümüzdeki şekliyle antik çağdan günümüze kadar adım adım gelişmiştir.   Bu anlamda günümüz dünyasında küreselleşmeyle ülkelerin yönetim şekli birbirine benzemeye başladı. Samuel P. Huntington belirttiği şekilde demokrasiye geçişi üç demokratikleşme dalgasını dönemi olarak belirtmiştir. İlk dalga 19. yüzyılda Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'ya demokrasi olmuştur. Bu dalganın ardından, I. Dünya Savaşı sonrasında diktatörlüklerin yükselişi yaşandı. İkinci dalga II. Dünya Savaşı oluşmaya başladı, ancak 1962 ile 1970'lerin ortası arasında ise yavaşlamaya başladı. Son dalga ise 1974'te başladı ve günümüzde hâlâ devam etmektedir. Latin Amerika ve eski Doğu Bloku ülkelerinin demokratikleşmesi bu üçüncü dalga içinde yer almaktadır. Bu anlamda şuan   Avrupa çok hızlı bir şekilde monarşiden demokrasiye geçmiştir. Geçemeyen ülkeler ise genellikle Ortadoğu ülkeleri ve Latin Amerika ülkeleri olmuştur. Bunlarda krallıkla yönetilmiştir. Ya da göstermelik demokrasiyle yönetilmiştir. Bir ülke yönetiminin saç ayakları dediğimiz yasama, yürütme ve yargıdır. Günümüzde ülke yönetimlerinin saç ayaklarından bir tanesinin medya olduğu siyaset bilimcileri tarafından dile getirilmektedir.  Yani bağımsız bir medya gücü ülkede bağımsız bir hukukun oluşmasına ve demokrasinin gelişmesine katkı sağlar. Yasama tam olarak bağımsız değilse yasamanın yargı üzerinde ya da yargının yasama üzerinde etkisi olursa o zaman o ülkede adaletten bahsedemeyiz. Hukukun üstünlüğü değil. Üstünlerin hukuku meydana gelir, bu da yoksulluğun artmasına doğanın ve yaşam alanlarının talan edilmesinden iş cinayetleri , kaos ve ülkeden beyin göçüne ve farklı sonuçların meydana gelmesine neden olur.  Ülkede kalkınma anlamında ilerleme çok yavaş olur.

Demokrasi ve krallıkla yönetilen ülkeler, ülkelerin hukuki durumları ve diğer kişisel haklara baktığımızda aşağıdaki tabloda hukuk ve demokrasinin gelişmiş olduğu Almanya, Fransa ve Finlandiya’ya baktığımızda bireyin temel haklarının ön planda olduğu ülkede devletin hesap verebilirlik konusunda çok şeffaf olduğunu görürüz bu veriler doğrultusunda aynı zamanda bireyin ekonomik anlamda böyle bir ortamda kişi başı milli gelirinde yüksek olduğunu görürüz. Eğer bir ülkede adalet sistemi tam anlamıyla oturtulmuşsa ülkedeki diğer değişkenlerinde olumlu anlamda değer kazandığını görürüz.

1. worldjusticeproject.org(TOPLAM ÜLKE SAYISI 142)/hukukun üstünlüğü, şefafflık ve kişilerin can ve mal güvenliği endeksi 2023)
2. /www.imf.org/ (kişi başı milli gelir, 2024)
3. www.imd.org(64 ülke, dijital rekabet gücü ülke sıralaması 2023)
4. (Dijital Rekabet gücü Endeksi: Ülkelerin yeni teknolojileri kavrama ve öğrenme becerilerini, teknoloji ortamı ve gelecekteki gelişmelere açık olup olmadığının performansını ölçmektedir.)

Söz konusu olarak eğer adalet sistemi oturtulmamışsa ya da hukuki üstünlük endeksine baktığımızda sıralamalarda gerideyse aynı şekilde şeffaflıkta çok kötü durumda olur. Bu konuda yine tabloya baktığımızda gelişmekte olan ya da az gelişmekte olan ülkelerde şeffaflık neredeyse son sıralarda yer almaktadır.  Örneğin Türkiye, Mısır, İran, Fas ve Ürdün verilerine baktığımızda hukukun üstünlüğü endeksi ülke sıralaması 142 ülke arasında sıralama olarak çok geride yer almaktadırlar. Buna bağlı olaraktan şeffaflık endeksinde de değerleri de aynı şekilde sonlarda yer almaktadırlar.  Bu değerler çerçevesinde diğer endekslerde elbette iyi çıkacak hali yoktur.  Bu anlamda bir ülkenin en önemli göstergelerinden olan kişi başı milli gelir çok az miktarda yer almakta olup, sebebi ise gelir dağılımında adaletsizlik, kayırmacılık, ihalede yolsuzluklar, kalitesiz eğitim sistemi vb… Aynı zamanda dijital rekabet gücü de hukuk ve demokrasini gelişmediği ülkelerde rekabet gücü çok iyi durumda olmamaktadır. Tüm bu veriler bize şunu göstermektedir ki iyi bir hukuk sistemi ve yerine oturmuş demokrasi olmadığı sürece ülke tam anlamıyla gelişmişlik düzeyine kavuşamaz. Günümüz dijital dünyasında dünyada yaşanan bir olay dalga dalga bütün ülkeleri etkilemektedir. Bütün ülkelerin hukuk sistemlerini demokrasi ve eğitim sistemlerini yeniden gözden geçirmesi gerekmektedir. Hukuksuz zemin üzerine kurulan diktatörlükler ve yönetimler elbet bir gün halkın ayakları dibinde ezilmeye mahkumdur.

Sonuç olarak hukukun gelişmesi ve toplumun tüm bireylerine yayılması, hak ve özgürlük kavramlarının alanını ayrıca demokrasiyi, kalkınmayı, ekonomik büyümeyi, iyi bir eğitim sistemi, teknolojiyi ve beraberinde birçok alanda gelişme olacaktır. Böylece ülkede birçok alanda ilerleme sağlanmış olur.

ibrahimakkas_02@hotmail.com