
Dünyanın gözü, 19.11.2026 tarihinde ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’i ilk kez aynı masada bir araya getirecek Shenzhen zirvesinde olacaktır. “Yeni Yalta” diye nitelenen üçlü görüşmede konuların ne olacağıyla ilgili olarak basında pek bilgi verilmezken, görüşülecek konular hakkında basın sessizliğini korumaktadır. Akıllara Yalta Konferansı’nı getirmektedir. Yalta Konferansı, II. Dünya Savaşı’nın son döneminde, Şubat 1945 tarihinde Kırım’daki Yalta kenti yakınındaki Livadia Sarayı’nda düzenlenen zirvedir. ABD, Birleşik Krallık ve SSCB liderleri katılmış olup, II. Dünya Savaşı sonrası dünya düzenini şekillendirmek için bir araya gelmiştir.
Dünya yeniden büyük güçlerin satranç tahtasına dönüşüyor. Bir tarafta Amerika Birleşik Devletleri, diğer tarafta yükselen Çin, öte yanda eski nüfuzunu korumaya çalışan Rusya. Bu konuyla ilgili olarak, bir dönem “Putin’in danışmanı” olarak gösterilen Rus felsefeci Alexander Dugin, X hesabında Rusya, Çin ve ABD arasında paylaştıran bir harita yayınladı. Haritaya göre Amerika kıtası ABD’ye verilmiş, Afrika ve Avrupa kıtası da Rusya’ya verilmiş olup, Çin’e ise Asya kıtasının belli bir kısmı ve Avustralya verilmiştir.
ABD: Kurduğu düzenin hâkimiyetini korumak istiyor. İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası sistemde ABD, askerî, ekonomik ve siyasi bakımdan merkezi bir konuma yerleşti. Doların uluslararası finans sistemindeki ağırlığı, NATO ittifakı, küresel askerî varlığı ve teknoloji şirketleri Washington’ın başlıca güç kaynakları oldu. Ancak artık karşısında yalnızca askerî bir rakip yok. Üretim kapasitesi, teknolojik yatırımları ve ticaret ağlarıyla büyüyen Çin, Amerikan üstünlüğünü farklı alanlarda zorluyor. Washington açısından mesele yalnızca bir ülkeyle rekabet etmek değil; onlarca yıldır belirleyici olduğu uluslararası düzenin geleceğini korumak. Fakat burada önemli bir çelişki bulunuyor. ABD, uluslararası kurallara dayalı düzeni savunurken kendi güvenlik ve ekonomik çıkarları söz konusu olduğunda tek taraflı kararlar alabilmesi nedeniyle eleştiriliyor. Bu da şu soruyu gündeme getiriyor: Uluslararası kurallar herkes için mi geçerli, yoksa güçlü devletlerin çıkarlarına göre mi uygulanıyor?
Çin: Tanklarla değil, ticaretle genişleyen güç. Çin’in yükselişi, dünya siyasetinin en önemli dönüşümlerinden biri. Pekin yönetimi, üretim kapasitesi, altyapı yatırımları, teknoloji geliştirme faaliyetleri ve Kuşak ve Yol Girişimi aracılığıyla uluslararası etkisini artırmaya çalışıyor. Afrika’daki altyapı projeleri, Asya’daki ticaret koridorları ve Avrupa pazarlarıyla kurduğu ekonomik ilişkiler bu stratejinin parçaları. Ancak Çin’in ekonomik yatırımları yalnızca kalkınma fırsatları olarak görülmüyor. Bazı ülkelerde borç bağımlılığı, stratejik altyapının kontrolü ve siyasi nüfuz konusunda tartışmalar yaşanıyor. Çin ise bu faaliyetlerini karşılıklı kalkınma ve ekonomik iş birliği çerçevesinde değerlendiriyor. Pekin’in yaklaşımı, Washington’ın askerî ittifak ağırlıklı stratejisinden farklı olsa da her iki ülke de küresel kararlar üzerinde etkili olmayı hedefliyor.
Rusya: Kaybettiği nüfuzu yeniden kazanma arayışı. Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla Rusya, geçmişteki küresel gücünün önemli bir bölümünü kaybetti. Ancak Moskova, özellikle eski Sovyet coğrafyasında güvenlik ve siyasi nüfuz iddialarından vazgeçmedi. Ukrayna savaşı, bu mücadelenin en yıkıcı örneklerinden biri oldu.
Yeni bir Yalta düzeni gündemde. Acaba Washington, Pekin ve Moskova birbirlerinin belirli bölgelerdeki nüfuzunu kabullenerek yeni bir güç dengesi oluşturabilir mi? ABD’nin Amerika kıtasındaki, Çin’in Doğu Asya’daki, Rusya’nın yakın çevresindeki stratejik öncelikleri böyle bir tartışmanın temelini oluşturuyor. Fakat günümüz dünyası 1945’ten çok farklı. Avrupa Birliği, Hindistan, Türkiye, Brezilya ve bölgesel güçler de uluslararası sistemde söz sahibi olmak istiyor. Ayrıca üç büyük devletin çıkarları her zaman örtüşmüyor. Dolayısıyla ortada kanıtlanmış bir dünya paylaşım anlaşmasından çok, rekabet ile pazarlığın iç içe geçtiği karmaşık bir güç mücadelesi bulunuyor.
Ortadoğu: Büyük güçlerin çıkarlarının kesiştiği coğrafya. Ortadoğu, enerji kaynakları, ticaret yolları ve stratejik konumuyla küresel rekabetin önemli merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor. ABD’nin İsrail ve Körfez ülkeleriyle ilişkileri, Rusya’nın bölgesel askerî ve diplomatik varlığı, Çin’in enerji ticareti ve ekonomik yatırımları farklı çıkar ağları oluşturuyor. İran’ın bölgesel rolü, Suriye’nin geleceği ve Filistin meselesi de bu rekabetten etkileniyor.
Türkiye bu masanın neresinde? Bir tarafta NATO üyeliği ve ABD ile güvenlik ilişkileri, diğer tarafta Rusya ile enerji ve bölgesel iş birliği, öte yanda Çin ile gelişen ekonomik ilişkiler bulunuyor. Türkiye açısından temel mesele, bu güçler arasındaki rekabette kendi ekonomik ve diplomatik hareket alanını koruyabilmek. Çünkü büyük güçler arasındaki pazarlıklarda yalnızca askerî kapasite değil; güçlü ekonomi, teknoloji, üretim, kurumsal istikrar ve diplomatik etkinlik de belirleyici oluyor. Dışa bağımlılığı yüksek ekonomiler, uluslararası krizlerden daha fazla etkilenebiliyor. Bu nedenle Türkiye’nin uzun vadeli çıkarları açısından üretim kapasitesini, enerji güvenliğini ve teknolojik yetkinliğini artırmak büyük önem taşıyor.
Dünya kimin sofrası? Bugün Washington, Pekin ve Moskova arasında yaşanan mücadeleyi yalnızca üç devletin rekabeti olarak görmek eksik olur. Asıl mesele, geleceğin uluslararası düzeninde kuralları kimin belirleyeceği ve diğer ülkelerin bu kararlar üzerinde ne kadar söz sahibi olacağıdır. Bir tarafta askerî güç, diğer tarafta ekonomik üstünlük, öte yanda enerji ve stratejik nüfuz mücadelesi… Fakat bu büyük hesapların arasında çoğu zaman unutulan bir gerçek var: İnsan. Savaşlarda hayatını kaybedenler, ekonomik krizlerle yoksullaşanlar, göç etmek zorunda kalanlar ve geleceklerini belirsizlik içinde yaşayan milyonlarca insan. Belki de çağımızın en büyük çelişkisi burada yatıyor.
Dünya gerçekten üç büyük güç arasında bölüşülüyor mu? Bunun kesin bir cevabı yok. Ancak büyük devletlerin nüfuz mücadelesinin uluslararası siyaseti şekillendirdiği açık. Ve tarihin bize öğrettiği önemli bir gerçek var: Büyük güçlerin masasında alınan kararların bedeli, çoğu zaman o masada temsilcisi bulunmayan halklara ödetiliyor. O hâlde asıl soru belki de şu olmalı: Üç büyük güç dünyayı yeniden şekillendirmeye çalışırken insanlık kendi geleceği üzerinde ne kadar söz sahibi olabilecek?




















